Korte correctie misvattingen over de sjo’ah

Iedereen heeft gehoord over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toch bestaan hierover nog veel misvattingen. Ook onder Joden. Met het nieuwe boek van Guus Luijters bespreekt hij een aantal belangrijke van zulke misverstanden in een poging die te corrigeren. Hoe doet hij dat?

Boekanalyse
Luijters doet al ruim 15 jaar onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog en schreef het monumentale boek ‘In memoriam’. Het viel hem op dat de Sjo’ah (holocaust) vaak genegeerd wordt in de literatuur en dat er veel misvattingen over bestaan. Met dit boek wil hij dit enigszins corrigeren.

Na een voorwoord bespreekt hij 30 misvattingen. Elk in een apart hoofdstuk van gemiddeld twee tot drie pagina’s. Het langste hoofdstuk gaat over de misvatting dat er in Nederland tijdens de bezetting geen antisemitisme voor kwam (H23). Het wordt afgesloten met een literatuurlijst en een zoekregister.

Volgens Luijters wordt er onnauwkeurig en onjuist over de Tweede Wereldoorlog gesproken. Het begin al met het gebruik van de term ‘oorlog’. Nederlanders bedoelen dan meestal: de tijd waarin Nederland door de Duitsers bezet was. Maar toen werd in Nederland slechts sporadisch feitelijk oorlog gevoerd. Het bleef beperkt tot enkele gevechten tijdens de invasie van de Duitsers. De meeste gevechten en schade vonden plaats toen de geallieerden de Duitsers kwamen verdrijven.

De beschreven misvattingen betreffen veelal zelfgenoegzame overtuigen en beweringen van niet-Joodse Nederlanders. Bijvoorbeeld dat zij allemaal bij het verzet hadden gezeten, terwijl zij relatief het meeste collaboreerde. Van overheden en diens ambtenaren tot individuen. Ook wijst hij op het massale wegkijken van de niet-Joodse Nederlanders. Hij noemt ook het verspreiden van misinformatie met zeer ongunstige gevolgen voor Joden door de Nederlandse Radio stations.

Maar Luijters richt zich ook tot de Joodse wereld die te slaafs luisterde naar de instructies van de (Duitse) overheden en de Joods Raad (JR). Ook veroordeelt hij de JR dat zij gericht waren op het redden van hun eigen klasse – de Joodse upper-class – en daarvoor de Joodse onderklasse opofferende. Het zou bij het bestuur van de JR bekend moeten zijn geweest wat er met de gedeporteerde Joden in het Oosten gebeurde, maar ze negeerde het. Veel Joden hoorden steeds meer concretere geruchten, maar weigerde toe te geven aan angst en paniek.

Verder voelt hij het zogenoemde ‘Dagboek van Anne Frank’ aan de tand. Volgens hem moet het oorspronkelijk dagboek later herhaaldelijke redactieslagen hebben ondergaan en staan er fouten in. De huidige versie kan amper door een tiener zijn geschreven.

Evaluatie
In dit over het algemeen toegankelijke boek wordt een poging gedaan belangrijke zaken over de sjo’ah, hoofdzakelijk over Nederland, te corrigeren. Toch is Luijters niet altijd duidelijk, maar soms cryptisch. Het richt zich op een algemeen lezerspubliek, maar ook specifiek op Joden.

Luijters komt met nogal wat onthullingen die niet breed bekend zijn, wat aanzet tot verder onderzoek en discussie. Soms veroordeelt hij zaken.

Dit boek wordt aangeraden.


Luijters, G., Misvattingen over de Shoah in Nederland. 2025, Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 104 pagina’s, € 21,99, ISBN: 9789046833773.