Vergeestelijking Bijbelse boodschap

Christenheid ontstond toen het zich afkeerde van Jodendom. Gevolg: de Bijbelboodschap moest worden vergeestelijkt. Het volk Isra‘El werd geherinterpreteerd als ‘Kerkleden’ en de Tempel als het kerkgebouw. De staat Israël is dan een problematisch gegeven. Zeker als die staat zich succesvol weet te handhaven. Hans van Oort schreef er een boek over. Wat valt erin op?

Boekanalyse
Hans van Oort is hoogleraar ‘Oorsprongen christenheid’ en auteur. Hij kan de rechtvaardiging van de, volgens hem militaristische en verdrukkende, staat Israël met historische literatuur niet begrijpen. In het Nieuwe Testament (NT) zou volgens hem zo’n (seculiere) Joodse staat en diens daden juist worden afgewezen. Waarom doen gelovige Joden en christenen dat dan ook niet? Volgens hem komt dit door een ernstig misverstand. Vandaar zijn boek.

Na een inleiding behandelt hij dit onderwerp in 16 hoofdstukken afgesloten door een evaluatie. Bij de tekst staan voetnoten met veel broninformatie, maar ook achtergrondinformatie. Het boek eindigt met een afkortingenlijst en een namen- en begrippenregister.

Aanleiding voor het boek was Israëls reactie op 7 oktober 2023. Volgens hem wordt in het NT alleen een geestelijk Koninkrijk van God genoemd. Hij vindt het onverantwoord als gelovigen een direct verband leggen tussen de Isra‘Eltische natie uit de oudheid en de huidige staat Israël die hij “een roversbende” noemt.

Evaluatie
Dit boek komt met een opmerkelijk achterhaald maar blijkbaar hardnekkig denkkader: vergeestelijking van de Bijbelboodschap, wat een gevolg is van de Vervangingstheorie (christenheid vervangt Jodendom). Het is niet duidelijk welke Bijbelvertaling hij heeft gebruikt en in de voetnoten staan soms citaten in onvertaalde buitenlandse talen.

Oort bespreekt elk NT-boek en komt met verrassende punten over datering en doelgroep. Hij noemt de laatste wetenschappelijke inzichten, zoals dat alle auteurs Joden waren (ook Lukas). Hij verwijst ook naar (soms wat gedateerde) interessante bronnen. Hij komt met een aantal rake punten, zoals dat de Here Jezus niet voldeed/voldoet aan de Joodse Messiasverwachting.

Maar zijn NT-interpretatie laat een ernstig nadeel van tunnelvisie op en verheffing van het NT boven de Tenach zien. Verder hanteert hij nog een verouderde en verkeerde interpretatieregel: als iets uit de Tenach niet opnieuw genoemd wordt in het NT, dan zou dat afgeschaft zijn. In de Tenach staan onvervulde zaken over Gods toekomstige fysieke koninkrijk op aarde met Jeroesjalajim als Tempelcentrum (Bijvoorbeeld Jes 2:3). De vervulling ervan blijft natuurlijk een gegeven onafhankelijk van het NT.

Ten gunste van zijn stelling – Gods koninkrijk is geestelijk en is dus alleen hemels– negeert Oort de Tenach in dit boek. Iets dat allang verboden is voor verantwoordde Bijbeluitleg. Hij verwart hemelse met spirituele dingen (d.i. de hemel is een ‘plaats’, maar het spirituele is niet aan plaats gebonden (Bijvoorbeeld Joh 3:8)). Ook ontgaat hem blijkbaar dat Paulus zich vaak richt op niet-Joden, voor wiens bekering Isra‘El (initieel) niet cruciaal is maar juist kan verwarren. Vandaar dat hij vaak Isra‘El ongenoemd laat, maar het alleen noemt als daar goede redenen voor bestaan. Maar als Paulus Isra‘El noemt dat wel als blijvend gegeven in Gods heilsplan bespreekt.


Oort, H. van, Israël? Wat Jezus, apostelen en evangelieschrijvers werkelijk zeggen. 2025, Amsterdam University Press B.V., Amsterdam, 238 pagina’s, € 24,99, ISBN: 9789048573585.