Antisemitisme op internet onderzocht

Waar komt het oplaaiend antisemitisme vandaan, ondanks voorlichting en herdenkingsmomenten bedoeld om het te bestrijden? Volgens onderzoekster Monika Schwarz-Friesel omdat het een vast onderdeel is van het Westerse collectieve geheugen. In haar boek ‘Jodenhaat op het internet’ beschrijft ze verschillende vormen van antisemitisme geuit op dat (anonieme) medium. Wat stelt ze daarover vast?

Boekanalyse
Schwarz-Friesel leidt het vakgebied Cognitieve media-linguïstiek van de Technische-Universiteit Berlijn. Ze is een belangrijke internationale antisemitisme onderzoekster en schreef al veel boeken en artikelen. Ze spreekt geregeld op toonzettende bijeenkomsten.

Na twee inleidende hoofdstukken beschrijft ze het onderwerp in 10 hoofdstukken. De tekst is voorzien van enkele tabellen, zwart-wit plaatjes en voetnoten met uitgebreide achtergrondinformatie en bronvermeldingen. Ze sluit af met een conclusie, dankwoord, bijlage en een literatuurlijst.

Om het actuele antisemitisme (drang om Joden(dom) te vernietigen) te begrijpen moet volgens haar diens cultuur-historische dimensie doorgrond worden. Maar bovenal wijst ze erop dat antisemitisme uitgaat van fantasieën, zoals complottheorieën/waanideeën over Joden.

“Op het internet worden we geconfronteerd met een soort affectieve woede jegens Joden,…”.

Ze bespreekt het resultaat van vier jaar lang teamonderzoek waarin internetboodschappen van 2007-2018 zijn geanalyseerd. Tegen alle verwachtingen in bleken die nog steeds voor ruim 50% klassiek antisemitisme te bevatte. Dit soort antisemitisme komt voort uit christelijk antijudaïsme dat de seculiere wereld heeft overgenomen. Aanleiding van de internetboodschappen is vooral de Staat Israël, zijnde het opzichtige symbool van de collectieve vertegenwoordiging en het overleven van Joden(dom). Oorzaak van actueel antisemitisme ligt bij ‘gewone media’ die geesten rijp maakt. Opvallend is dat antisemitisme vaak nog verhuld/verborgen is.

Vier soorten antisemitisme wordt besproken: Vanuit 1. (extreem)rechts; 2. (extreem)links; 3. zogenoemde ‘ontwikkelden’; 4. moslims. Wat vanuit (extreem/radicaal) rechts komt wordt nauwlettend gevolgd en fel bestreden. Komt het vanuit het hoogopgeleide, liberale establishment dan wordt het niet als antisemitisme opgevat en fel als zodanig ontkent. Het wordt dan ‘gerechtvaardigde’ of ‘genuanceerde’ kritiek genoemd. Toch gaat het vaak om verhuld (klassiek) antisemitisme. Het wordt zelfs al ‘politiek-correct antisemitisme’ genoemd. Komt antisemitisme vanuit islamitische hoek, dan wordt dat in het Westen genegeerd of er wordt begrip voor opgebracht en niet als (klassiek) antisemitisme afgestraft.

Specifiek voor Duitsland speelt in het antisemitisme ook nog het element van het niet voortdurend herinnerd willen worden aan het Naziverleden. Steevast komt het verwijt naar voren dat de Joden zelf de oorzaak zouden zijn van antisemitisme.

Antisemitisten koesteren (irrationele) haat, waardoor ze feiten die hun overtuiging tegenspreken niet kunnen registreren, zaken omdraaien en fantasievolle verdachtmakingen en beweringen verzinnen. Ze zijn obsessief, hysterisch en volgen (vaak onbewust) Nazi’s na. Kortom, een tunnelvisie. Ze kennen vaak geen enkele Jood persoonlijk. Hun haat is abstract.

“De Jodenvijandigheid van links en het midden is gevaarlijker…” dan dat van (extreem)rechts.

Evaluatie
Dit is een toegankelijk en leerzaam wetenschappelijk boek, maar het boek heeft weinig structuur en daardoor ook veel herhalingen. Ook ontbreekt een zoekregister.

Dit boek wordt aangeraden.

 

Schwarz-Friesel, M., Jodenhaat op het internet. Antisemitisme als culturele constante en collectief gevoel. 2026, Aspekt, Soesterberg, 206 pagina’s, € 27,95, ISBN: 9789464874990.