Messiaanse Beweging – een tussentijdse evaluatie – deel 1

De Messiaanse Beweging bestaat nu al langere tijd. Maar wat geloven zij die daartoe behoren eigenlijk? Waarin onderscheidt hun manier van geloven zich van andere gelovigen? Is er eenheid binnen de Messiaans Beweging of zijn er verschillende zich onderscheidende stromingen? Een tussentijdse evaluatie.

Oorsprong in evangelische christenheid
De Messiaanse Beweging (MB) komt niet voort uit het Judaïsme, maar vanuit de christenheid. Grotendeels vanuit een herontdekking van de Joodse oorsprong van christelijk geloven door niet-Joodse christenen. Toch waren er ook Joden die zich al geruime tijd niet op hun plaats voelen in de christenheid[1]. Dat laatste is mogelijk gemaakt door de verdergaande individualisatie en emancipatie in het westen[2].

Het spoor van de herontdekking van de Joodse oorsprong van hun geloof door niet-Joodse christenen blijft echter veelal steken binnen traditionele kaders[3]. De behoefte van dit spoor is immers nooit meer geweest dan de wens van kleine aanpassing, misschien enige hervorming van de bestaande christenheid.

Het andere spoor – Joden die zich niet thuis voelen in de christenheid – gaat logischerwijs wel over het grondig aanpassen van de traditionele kaders en kent ook uitschieters, zoals het in meer of mindere mate volledig omarmen van het Judaïsme en/of het vaarwel zeggen van de christenheid.

Niet-traditioneel
Werkelijk Messiaans geloven valt echter niet of nauwelijks te combineren met traditioneel christelijk geloven[4]. Dus het niet-Joodse spoor dat alleen de eigen Joodse oorsprong wil herontdekken binnen traditioneel christelijke kaders valt buiten de MB[5]. Maar de MB heeft een nogal sterk verband met de Evangelische Beweging, waarvan een groot deel van diens aanhang vandaan komt. Later hierover meer.

Over deze Evangelische Beweging kan van alles gezegd worden. Één ding is helaas duidelijk, namelijk dat het overgrote deel ervan inmiddels weer lijkt te zijn teruggekeerd[6] naar de traditionele christenheid. Die laatste staat inmiddels op naar beurt wel veel meer open voor de boodschap van de Evangelische Beweging.

Dit overgrote deel wordt dan ook met recht of Refo-Evangelisch (conservatief) of Evangelikaal (liberaal) genoemd. Daarom ziet het er naar uit dat de MB zich uiteindelijk losweekt van of moet breken met minstens de hoofdstroom van de Evangelische Beweging die inmiddels meer protestants, dan nog echt oorspronkelijk evangelisch is.

Fundamentele verschilpunten
Hoe onderscheidt de MB zich dan van de traditionele christenheid? Minstens op de volgende punten:
• Christocentrisme
De MB is inherent (vanuit diens uitgangspunten) Theocentrisch, dus is logischerwijs de Here Jezus secundair aan God, de Vader. Volgens sommigen wordt christenheid bepaald door christocentrisme; dat de Here Jezus het ene Richtpunt van het geheel van wat christenen geloven is[7].

• Christologie
In de MB wordt logischerwijs het aan God, de Vader, gelijk-zijn van de Here Jezus stellig betwijfeld. Volgens sommigen christenen is wie niet gelooft dat de Here Jezus God is geen christen. Maar de eerste leerlingen van de Here Jezus (inclusief de apostelen) hebben dit vraagstuk nooit overwogen en voor hen was het dus zeker geen criterium[8].

• Theologisch
God, de Vader, is niet alleen het ultieme Richtpunt, maar ook het Richtpunt waar het dagelijkse leven op gericht is. In de traditionele christenheid krijgt de Here Jezus echter meer aandacht, eer en aanbidding dan de Vader[9].

• Verbondsleer
Net als het Jodendom wordt in de MB Gods Verbond gezien als het algehele en enige raamwerk van het geloof. Hoewel de traditionele christenheid beweert dat het deel heeft/is toegetreden tot het Nieuwe Verbond, heeft het geen uitgewerkt raamwerk daarvan afgeleid[10]. Gods Verbond staat op de achtergrond, zonder echt betekenis te hebben voor de geloofspraktijk.

• Torah
In de MB is Torahnavolging een verplichting als onderdeel van het geloofsleven. Het is de essentie, het kader en richtpunt. Er is echter nogal groot verschil van mening binnen de MB hierover[11]. De traditionele christenheid stelt stellig dat de Torah is opgeheven of zich beperkt tot enkele ‘geboden’[12]. Het heeft te maken met de overtuiging dat God geen daden (Torahnavolgen) meer verwacht, omdat dit zou conflicteren met, afdoen van Zijn genade[13].

Positionering MB
Er wordt beweerd dat de MB zich tussen Jodendom en christendom positioneert[14]. Deze positionering zou gevaarlijk en onhoudbaar zijn. Maar die waarschuwing is eigenlijk een vorm van intimidatie vanuit die twee wereldgodsdiensten. De veronderstelde positionering van de MB tussen twee wereldgodsdiensten in is echter een valse voorstelling. De MB zou immers de ware naleving van de Bijbelse godsdienst kunnen nastreven. Dat streven is echter geen onderwerp van wereldgodsdiensten, want die zich gehecht aan menselijke bedenksels en stellen die ‘boven’ de Bijbelse godsdienst. Ze herinterpreteren die godsdienst aan de hand van die eigen bedenksels.

De MB zou dus van een heel andere orde behoren te zijn en zich grondig moeten onderscheiden van de wereldgodsdiensten. Vandaar dit artikel die dit onderscheidt in hoofdlijnen tracht te articuleren.

Menselijke interpretatie
Maar ook de MB ontkomt niet aan menselijke interpretatie van de Bijbelse godsdienst, waaruit interpretatieregels en theoretische stellingen voortkomen. Belangrijk verschil is echter dat de MB de bagage van de traditionele christenheid niet als ‘traditie’ (dogmatisch opgelegd en/of vermeend goddelijk en dus onbetwijfeld raamwerk) opvat.

Messias belijdend geloven
Vooral vanuit de Refo-evangelische wereld, maar ook vanuit de brede traditionele christenheid wil een versmalling in de aanvaarding van de MB opleggen. Ze accepteren alleen Joden die de Here Jezus aannemen onder de noemer ‘Messias belijdend’. Dit zijn echter vaak of bijna uitsluitend Joden die het traditionele christelijke spoor volgen of daarin worden opgenomen. Een klein aantal van hen gelooft in de Here Jezus als Gods Zoon maar blijft binnen het Judaïsme[15].

Messias belijdende Joden zijn dus bij uitstek zelden mensen die zich thuis voelen of overtuigd behoren tot de MB. Ook is het vreemd om Joden die behoren tot de MB ‘Messias belijdend’ te noemen. Waarom zouden die iets ‘belijden’. Los van de vraag of Joodse aanhangers van de MB ook geloven dat de Messias al gekomen is[16], hoewel de meesten dat wel geloven.

De overgrote meerderheid van de aanhangers van de MB zijn echter niet-Joden. Door alleen het afwijkende geloofsleven van ‘Messias belijdende’ Joden te accepteren worden niet alleen niet-Joden miskend die ook een van de traditionele christenheid afwijkende en juist een Bijbelgetrouw willen zijn. Het is ook een miskenning van de MB. Dat overkwam ook de Evangelische Beweging in diens beginjaren.

+++
[1] De MB is niet zozeer het gevolg van zending, maar komt voort uit gelovigen met voorkennis (zij die al overtuigd zijn van de waarheid van het Beriet Chadasjah (Nieuwe Testament) of er op z’n minst volledig voor open staan).
[2] Er is grote mate van ruimte voor zelfontplooiing en Joods-zijn is geen belemmering meer om zich in de samenleving een plaats te vinden.
[3] Zowel die van Judaïsme als die van christenheid.
[4] Helaas willen nogal wat Messiaanse leiders dat echter om diverse (vaak onzuivere redenen) nog niet inzien of eraan toegeven, waardoor er verwarring blijft ontstaan wat Messiaans is. Er is dus zelf gecreëerde ‘ruis’ op de communicatie over Messiaans geloven.
[5] Ook al wordt anders beweerd.
[6] Van oorsprong zette de Evangelische Beweging zich af tegen de traditionele christenheid.
[7] Dit heeft natuurlijk fundamentele gevolgen voor de opvattingen over de geloofsleer geopenbaard in de Bijbel. Ondanks dat christocentrisme vreemd is aan de Bijbelse leer en dus een buiten-Bijbels construct moet zijn. Christenen zetten daar tegenover dat christocentrisme door de Heilige Geest geïnspireerd is. Maar Deze Geest kan toch niet iets leren dat afwijkt van de Bijbel!
[8] Het is inmiddels overduidelijk dat de Godheid van de Here Jezus een later Grieks/Romeins construct is. Joodse gelovigen houden zich niet bezig met zulke ‘hoge theologische’ vraagstukken, maar wat geloven voor het dagelijkse leven betekent.
[9] Hoewel de Drie-Enigheidstheorie onderlinge gelijkheid van de godheden voorstaat treedt toch verdringing op. De Here Jezus wordt (en andere heiligen worden) op de voorgrond geplaatst, ten koste van de Vader en de Heilige Geest.
[10] Sommige stellen zelfs dat de christenen buiten Gods Verbond staat, want Zijn Verbond zou alleen betrekking hebben op het volk Isra‘El.
[11] Bijvoorbeeld over de vraag of de verplichting van het houden van Torah ook van toepassing is op niet-Isra‘Eliem of wat precies de Torah van het Nieuwe Verbond is en wat niet.
[12] Meest prominent: de 10 Woorden.
[13] In de MB wordt dit als Godslasterlijk opgevat.
[14] Een (klein) deel van de MB voelt zich namelijk terecht niet thuis in de christenheid, maar ook niet in het Judaïsme.
[15] Meestal alleen Joden die behoren tot het liberale, conservatieve Joden of anderszins niet-orthodox Judaïsme.
[16] Dit punt – of de Messias al gekomen is (d.i. of de Here Jezus de Messias is) – is typisch een van de meest omstreden punten van Joodse gelovigen of zou dat voor de hand liggend kunnen zijn.