Opmerkelijk scherpe analyse van evangeliën

Lezen we de synoptische evangeliën wel juist? Wat is bijvoorbeeld de kwaliteit van vertalingen ervan? Heeft de hedendaagse kennis van de geschiedenis, bijvoorbeeld door vondsten van archeologen, invloed op traditionele interpretaties? Dat en anderen zijn vragen die Geza Vermes bespreekt in het boek ‘Jesus the Jew’. Wat komt erin naar voren?

Boekanalyse
Vermes (geschiedkundige) was professor Joodse studies (Oxford). Volgens hem biedt dit boek een forse correctie op de bestudering van de Here Jezus. Dit is het eerste deel van een trilogie.

Na een aantal voorwoorden volgt een inleiding. Daarna behandelt Vermes het onderwerp in acht hoofdstukken ingedeeld in twee delen (1: de omstandigheden; 2: de titels van de Here Jezus). Daarna volgt een nawoord. De laatste drie hoofdstukken (H6-8) zijn het langst en die gaan over Hem als Messias, de Mensenzoon en de Zoon van God. Het boek sluit af met een lijst afkortingen, eindnoten, een dankwoord en zoekregisters.

Volgens Vermes kennen de meeste christenen de Here Jezus vanuit geloofsbelijdenissen, maar die noemt hij mythes. Op die manier ziet het Judaïsme Hem ook. Vermes richt zich niet op historische eigenschappen van de synoptische evangeliën, maar op hoe de evangelisten Hem proberen bekend te maken. Zij deden niet aan geschiedschrijving, maar aan verkondiging.

Hij stelt dat de Here Jezus geen expert was in het toenmalige Jodendom en daarom zou vergelijk van Zijn leer met die van de rabbijnen misleidend zijn. Ook stelt hij dat de meeste Bijbelvertalingen niet doorgeven wat er werkelijk gezegd en bedoeld werd.

Hij houdt het erop dat de Here Jezus Torahgetrouw charismatisch Joods was (ook vroeg-chassidisch genoemd) en dus zeker geen zeloot (rebel) of Farizeeër. Maar voor de Godsdienstige elite in Jeruzalem waren Hij en Zijn volgelingen ‘boers’.

Daarnaast deed Hij dingen die alleen toekwamen aan kohaniem (Isra’Elitische priesters) of nevie‘iem (Isra’Elitische profeten), zoals Torah-onderricht geven of mensen genezen. Volgens Vermes was Hij geen esoterisch genezer, maar wordt Hij beschreven als Heilige.

Vermes stelt dat de evangelisten zich richtten op de woorden en daden van de Here Jezus, terwijl Paulus en Johannes meer aandacht hebben voor Zijn titels. Die titels hadden in de eerste eeuw een andere betekenis dan voor de latere niet-Joodse volgelingen. Hij onderzoekt hoe deze titels werden opgevat door Joden in de eerste eeuw.

Hij concludeert dat de Here Jezus als God opvatten totaal vreemd is aan het NT (en de Tenach), maar van ‘buiten’ komt. Namelijk uit Hellenisme (klassieke Griekse cultuur).

Evaluatie
Dit boek is nog steeds opmerkelijk interessant en belangwekkend, hoewel inmiddels al ruim een halve eeuw oud. Zijn analyse van de synoptische evangeliën is gebaseerd op geschiedenis, niet op theologie.

Vermes trekt bijvoorbeeld de oorspronkelijkheid van evangelie-passages in twijfel. Hij stelt echter wel vast dat dingen onjuist zijn, maar veel minder waarom of wat dan wel bedoeld is.

Dit boek is een must have, echter alleen in het Engels beschikbaar.

Vermes, G., Jesus the Jew. A historian’s reading of the gospels. 1981, Fortress Press, Philadelphia, 286 pagina’s, € 20,-, ISBN: 9780800614430.