Hoor Israël: Mozes' boodschap voor het volk

In zijn lange afscheidsrede blikt Mozes terug op veertig jaar verblijf in de woestijn, en prent hij het volk nogmaals Gods wetten en regels in. Een daarvan is ‘Luister, Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is één!’

De Bijbelgedeelten voor de komende sjabbat WaEtchanan (En ik smeekte) zijn:
✡ Torahlezing: Deuteronomium 3:23 – 7:11,
✡ Profetenlezing: Jesaja 40:1-26,
✡ Brit Chadashah, Nieuwe Testament: Matteüs 23:31-39.
In verband met het onderwerp wijken we daar van af.

Een gedeelte uit de Torahlezing
Dit zijn de geboden, de verordeningen en de bepalingen die de HEERE, uw God, geboden heeft u te leren, om ze te doen in het land waar u naartoe trekt om het in bezit te nemen, opdat u de HEERE, uw God, vreest door al Zijn verordeningen en Zijn geboden, die ik u gebied, in acht te nemen: u, uw kind en uw kleinkind, alle dagen van uw leven; en opdat uw dagen verlengd worden. Luister dan, Israël, en neem ze nauwlettend in acht! Dan zal het u goed gaan en zult u zeer talrijk worden – zoals de HEERE, de God van uw vaderen, tot u gesproken heeft – in het land dat overvloeit van melk en honing.
Luister, Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is één! Daarom zult u de HEERE, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw kracht.
Deze woorden, die ik u heden gebied, moeten in uw hart zijn. U moet ze uw kinderen inprenten en erover spreken, als u in uw huis zit en als u over de weg gaat, als u neerligt en als u opstaat. U moet ze als een teken op uw hand binden en ze moeten als een voorhoofdsband tussen uw ogen zijn. U moet ze op de deurposten van uw huis en op uw poorten schrijven.
Deuteronomium 6:1-9 (HSV).

Een gedeelte uit de Profetenlezing
In deze weken van rouw en inkeer, waarin ook de vernietiging van de beide tempels en andere rampen worden herdacht, staan op het leesrooster van de synagogen de troostpsalmen uit het boek Jesaja.
Troost, troost Mijn volk, zal uw God zeggen, spreek naar het hart van Jeruzalem en roep haar toe dat haar strijd vervuld is, dat haar ongerechtigheid verzoend is, dat zij uit de hand van de HEERE het dubbele ontvangen heeft voor al haar zonden.
Een stem van iemand die roept in de woestijn: Bereid de weg van de HEERE, maak recht in de wildernis een gebaande weg voor onze God. Alle dalen zullen verhoogd worden, alle bergen en heuvels zullen verlaagd worden; wat krom is, zal recht worden; wat rotsachtig is, zal tot een vlakte worden.
De heerlijkheid van de HEERE zal geopenbaard worden, en alle vlees tezamen zal het zien, want de mond van de HEERE heeft gesproken. Een stem zegt: Roep! En hij zegt: Wat moet ik roepen? Alle vlees is gras en al zijn goedertierenheid als een bloem op het veld. Het gras verdort, de bloem valt af, als de Geest van de HEERE erover blaast. Voorwaar, het volk is gras. Het gras verdort, de bloem valt af, maar het Woord van onze God bestaat voor eeuwig. Klim op een hoge berg, Sion, verkondigster van een goede boodschap; verhef uw stem met kracht, Jeruzalem, verkondigster van een goede boodschap. Verhef die, wees niet bevreesd. Zeg tegen de steden van Juda: Zie, uw God!.
Jesaja 40:1-9 (HSV)

Een gedeelte uit het Nieuwe Testament
De evangelisten beschrijven hoe de profetie van Jesaja werkelijkheid wordt door de komst van Johannes de Doper, de voorloper van Jezus’ komst.
In het vijftiende jaar van de regering van keizer Tiberius, (…) , geschiedde het woord van God tot Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn. En hij kwam in heel de omgeving van de Jordaan en predikte een doop van bekering tot vergeving van zonden, zoals geschreven staat in het boek van de woorden van de profeet Jesaja: De stem van iemand die roept in de woestijn: Maak de weg van de Heere gereed, maak Zijn paden recht. Elk dal zal gevuld worden en elke berg en heuvel zal geslecht worden; de kromme wegen zullen recht worden en de oneffen tot effen wegen; en alle vlees zal de zaligheid zien die van God komt.
Lukas 3:1-6 (HSV)

Sjema Yisrael, Hoor Israël
In het gedeelte uit Deuteronomium vinden we zowel een herhaling van de Tien Geboden als het bekende
שְׁמַע, יִשְׂרָאֵל: יְהוָה אֱלֹהֵינוּ, יְהוָה אֶחָד
sjema, yisra’el: Adonai èlohenoe, Adonai èchad
Luister, Israël! de HEERE (is) onze God, de HEERE is één! (6:4). Dit wordt wel de Joodse ‘geloofsbelijdenis’ genoemd. De Islamitische geloofsbelijdenis lijkt me hierop geïnspireerd: ‘Er is geen andere god dan Allah en Mohammed is zijn profeet.’

De woorden van het Sjema Yisrael vormen de basis van het Joodse leven, de Joodse cultuur, en van de dagelijkse gebeden. In discussies, beschreven in de Talmoed, blijkt dat het Sjema al eeuwenlang een belangrijke rol speelt in het Joodse religieuze leven.

En wat betekent deze tekst voor christenen? Is het Sjema van belang voor christenen die God liefhebben en Hem willen volgen? Het woord Sjema wordt vertaald als “luisteren, aandacht geven, horen, gehoorzamen, acht slaan op”. Maar shema is veel meer dan een reactie op geluid. Wanneer de Almachtige Israël tot ‘sjema’ roept, verwacht Hij actie. Actie die vanuit het binnenste van iemands wezen komt.
Jezus kende deze tekst ook, en heeft deze als vrome Jood ongetwijfeld dagelijks uitgesproken. Hij citeert hem als de eerste van alle geboden: ‘En een van de schriftgeleerden, (…) kwam naar Hem toe en vroeg Hem: Wat is het eerste van alle geboden? En Jezus antwoordde hem: Het eerste van alle geboden is: ‘Luister, Israël! De Heere, onze God, de Heere is één’. En ‘U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand en met heel uw kracht’. Dit is het eerste gebod. En het tweede, hieraan gelijk, is dit: U zult uw naaste liefhebben als uzelf. Er is geen ander gebod groter dan deze.’ (Markus 12:28-31)

Twee verhalen waarin het Sjema een rol speelt:
In de uren na het bloedbad van 7 oktober 2023 kwamen mariniers andere soldaten en burgers redden die zich in schuilkelders hadden verstopt. Ze kwamen bij gesloten deuren aan en riepen: ‘Hoor, Israël!’, waarop ze het verwachte antwoord kregen (en dat was inderdaad): ‘De Heer, onze God, de Heer is één’. Ze deden dit om er zeker van te zijn dat er inderdaad Israëlische soldaten binnen verstopt zaten… Aan de andere kant van de deur wisten de soldaten die zich schuilhielden dat dit echt Israëlische soldaten waren die hen kwamen redden, en dat het veilig was om de deur te openen.

Een moeder vertelt haar kleinkind een verhaal. ‘Het begon toen ze vier jaar oud was. De Tweede Wereldoorlog was begonnen en haar moeder smokkelde haar naar een klooster in Litouwen, in de hoop dat de nonnen haar kleine Joodse meisje zouden verstoppen tot na de oorlog. “Ik zal terugkomen,” beloofde ze. “Maar bedenk intussen dat je een Jood bent, een dochter van de Uitverkoren Natie. Zij zullen je de wegen van een nieuwe religie leren. Houd overdag je Jodendom verborgen voor hen die je volk willen vernietigen. Maar laat ‘s nachts je pure Joodse ziel zich tot G-d wenden met de woorden van het Sjema en Hij zal engelen sturen om over je te waken.”
De moeder is nooit teruggekomen, maar het meisje vergat de woorden van haar moeder niet, en elke avond kroop ze onder haar dekens en mompelde ze de woorden van haar volk. Op een nacht kwam er een man in de kamer waar de meisjes sliepen. Hij was groot en keerde zich tot de nonnen, ging bij de deuropening staan en zei dat hij voor de Joodse kinderen was gekomen. Het was tijd om de Joodse kinderen naar huis te brengen. Hij moest uitvinden wie wij waren. Hij stond op een stoel en keerde zich naar ons in onze bedden. En met tranen die over zijn wangen in zijn lange witte baard liepen, begon hij het Sjema te zeggen. Ik merkte dat ik meedeed en al snel hoorde ik Patricia en Annette en Miriam, van de naaste bedden het ook reciteren. Met onze Joodse zielen deden we allemaal mee. We renden naar hem toe, om hem heen. En zo, met de handen aan elkaar, met tranen en gezang, verlieten we het klooster met deze man die ons naar huis terugbracht, naar ons land.’

U mag luisteren naar een van de tientallen uitvoeringen van het Sjema Yisrael: