Hoe de Arabisch-islamitische expansie naar Europa faalde

Constantinopel. Ruim 1100 jaar de Oost-Romeinse hoofdstad en centrum van de oosters orthodoxe kerk. Moslims hebben meerdere pogingen gedaan deze stad te veroveren. Ze deden er 820 jaar over. Henk Singor beschrijft de eerste Arabisch-islamitische campagnes tegen de stad. Hoe doet hij dat?

Boekanalyse
Singor, oud-docent geschiedenis (Universiteit Leiden), schreef diverse boeken. In dit boek beschrijft hij het overleven van het Byzantijnse rijk en dus de voortzetting van christelijk Europa. Het markeert de overgang van de Oudheid naar de Middeleeuwen. Daartoe komt in grote lijnen de geschiedenis daarvan en van het Midden-Oosten aan bod. Voor wat betreft het laatste; nieuw licht op de vroege islam.

Na een voorwoord wordt deze geschiedenis chronologisch beschreven in 27 hoofdstukken. De langste hoofdstukken gaan over de wereld in 600 CE (H1), de grote Perzisch-Byzantijnse oorlog (H3) en het ontstaan van middeleeuws Europa en diens literatuur (H27). Bij de tekst zijn enkel landkaartjes geplaatst.

Er is een landkaartenlijst, een chronologisch overzicht en een katern met kleurenafbeeldingen opgenomen. Het boek wordt afgesloten met eindnoten met broninformatie, een literatuurlijst en een zoekregister.

Volgens Singor hadden de vanaf 622 op expansie gerichte moslims het voordeel dat Perzië en Byzantium zich hadden uitgeput door elkaar lange tijd te beoorlogen. Daardoor konden de moslims aanvankelijk snel vrijwel heel het Midden-Oosten veroveren.

Hij is echter realistisch over hen. Overal waar ze het voor het zeggen krijgen vervangen ze de voormalige lokale cultuur en religie door hun eigen ‘cultuur’ die ze superieur achten. Hij wijst erop dat de wereldwijde islamitische geloofsgemeenschap een vechtersmentaliteit (jihad) wordt aangeleerd. Vooral gebaseerd op haat en strijd tegen niet-moslims.

Ook stelt hij dat de islam laat vorm kreeg. De Qor’an was aanvankelijk, net als de Tenach, geschreven in medeklinkers die mondeling werd overgedragen. Pas rond het midden van de 7de eeuw begon het verzamelen van de soera’s en in de 8ste eeuw werden er klinkers aan de tekst toegevoegd. Tot op vandaag bestaat er twijfel en discussie over dat proces.

Pas circa 150 jaar na de dood van de profeet Mohammed zou zijn eerste levensbeschrijvingen vast komen te staan, maar ook deze worden betwist en zijn tegenstrijdig. Hetzelfde geldt voor de Hadith (mondelinge uitspraken van de profeet). Volgens Singor zijn niet-Arabische bronnen over de vroege islam betrouwbaarder dan wat in de islam over die periode wordt beweerd.

Evaluatie
Dit is een heel interessant en goed leesbaar geschiedenisboek waarin gedetailleerd is beschreven wat er zich in die tijdperiode afspeelde binnen de drie betrokken werelden (Byzantijnse, Perzische en islamitische).

Singor is geen Theoloog, maar toch bespreekt hij allerlei theologische en literaire vraagstukken, waaruit blijkt dat hij opmerkelijk genoeg een breed inzicht heeft. Maar toch maakt hij logischerwijs ook uitglijders.

Ook opmerkelijk is dat pas vanaf het midden van het boek (pagina 204) het onderwerp van de boektitel begint. Het voorafgaande is dus een lange inleiding daarop.

Dit boek wordt aangeraden.


Singor, H., Constantinopel en de eerste jihad 633-718. 2022, Ambo Anthos, Amsterdam, 552 pagina’s, € 36,99, ISBN: 9789026334559.