Archeologie: Lifta, stad met een rijke historie

Dicht bij de westelijke ingang van Jeruzalem vind je de goed bewaarde over­blijf­selen van het oude dorp Lifta, een vroegere Arabische stad die een rol heeft gespeeld in de Onaf­hanke­lijk­heids­oorlog van 1948 en de jaren ervoor. Het is nu een Nationaal Park.

In Bijbelse tijden was het een grensstad tussen de stamgebieden van Juda en Benjamin, genoemd in Jozua 18:15. Hij droeg toen de naam Mei Neftoach, Wateren van Neftoach, omdat er veel bronnen en een overvloed van water was.

Gedurende de Grote Joodse Opstand, die uitliep op de vernie­ti­ging van Jeruzalem en de Tempel, werd de stad verwoest door de latere keizer Titus. In latere Romeinse en Byzantijnse tijden werd de stad herbouwd en Nephto genoemd.
In de periode van de Kruisvaarders droeg de stad de naam Clepta. Uit die periode dateren indruk­wek­kende vondsten, zoals een goed bewaard gebleven olijf­olie­pers, die tot midden 20e eeuw in gebruik was.

De meeste huizen die er nu staan, dateren uit de tijd van het Ottomaanse (Turkse) rijk, en zij werden bewoond door rijke Arabie­ren. Zij bezaten naast veel boom­gaar­den en een olijfolie-industrie veel land, dat de Joodse gemeen­schap in Jeruzalem eind 1800, begin 1900, beetje bij beetje opkocht. Meestal waren de Arabische eige­naren zich er niet van bewust, dat zij hun land aan Joden verkochten. Indien zij de religie van de kopers hadden geweten, hadden zij deze transacties niet gesloten.

Helaas namen de inwoners van Lifta deel aan georganiseerde rellen, die vaak uitlie­pen op moord op onge­wa­pende Joden. Bij voorbeeld de moordpartij van 1929, waarbij honderden Joden werden gedood of gewond raakten.
Toen de Verenigde Naties in 1947 instemden met de oprichting van een onaf­han­ke­lijke Joodse Staat, vormde de locaties van Lifta bij de ingang van Jeruzalem een strategische plaats voor Arabische sluip­schutters om Joodse burgers bij de ingang van de stad te beschie­ten. Eind december 1947 voerden Joodse milities aanvallen uit, o.a. op een café in Lifta, waarbij doden vielen, om de inwoners te sommeren te vertrekken.

Begin 1948 vroeg de Arabische Hoge Raad de inwoners van Lifta te vertrekken, zodat zij de Joden snel konden verdrij­ven. Dit zou zes weken duren, waarna de inwoners konden terug­keren. Velen kozen er voor, op het einde van de oorlog te wachten in winter­huizen, o.a. in Amman en Beiroet
Nadat de bewoners waren vertrokken, gingen Arabische milities de huizen binnen en gebruikten Lifta als een voorpost om Jeruzalem te belegeren. Vanwege de gevaren die de stad met zich meebracht, werd Lifta inge­nomen door de Joodse strijd­krachten en ver­vol­gens verlaten door de inwoners, die zeer vijandig stonden tegenover het concept van een Joodse staat.

Sinds 1948 was de goed bewaard gebleven stad vrijwel verlaten. Hij is tijdelijk gebruikt geweest voor de huis­vesting van Joodse vluchte­lingen gedurende de Onaf­hanke­lijk­heids­oorlog, en van Joodse immi­gran­ten uit Jemen en Koerdistan. Maar de huizen waren in te slechte staat geraakt voor perma­nente bewoning. Later is het terrein gebruikt voor een school, voor illegale feestjes, en voor een complot van radicale Joden die de Tempel­berg wilden bombar­deren – wat gelukkig werd verhinderd.

In 2017 werd Lifta uitgeroepen tot nationaal park. In 1921/22 werd voorgesteld op de ruïnes van het dorp een luxe woonwijk met 259 luxe villa’s, een hotel en een winkel­centrum te bouwen. Maar dat ging niet door. De nieuwe burgemeester van Jeruzalem, Moshe Lion, wilde liever het dorp – het enige Arabische dorp dat niet verwoest was – conserveren en als Werelderfgoed laten erkennen door de UNESCO.

Bezoek Lifta met een paar nieuwsgierige toestisten.

Bronnen: Nosson Shulman’s artikel Mei Neftoach – A Biblical Ghost Town, Wikipedia.