Korte kennismaking met kamp Sobibor

Holocaustherdenkingen staan meestal in het teken van concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. Maar specifiek voor de vervolging van Joodse Nederlanders is vernietigingskamp Sobibor ook belangrijk. Stephan Lehnstaedt schreef er een boek over. Daarnaast heeft hij een verkorte versie uitgebracht. Wat komt daarin aan de orde?

Lehnstaedt is professor Holocaust en Joodse studies. Hij schreef diverse boeken over deze onderwerpen.

Het gerecenseerde boek is na een inleidende tekst ingedeeld in drie thema’s: moord, overleven en herdenken. Het thema ‘moord’ telt de meeste pagina’s. Bij de tekst staan enkele zwart-wit foto’s en voetnoten met bron- en achtergrondinformatie. Afgesloten wordt met een plattegrond van kamp Sobibor.

Dit is een gratis e-boek (verkrijgbaar op website uitgever). In Sobibor werden gedurende zo’n 1,5 jaar tijd in totaal het onvoorstelbare getal van circa 34.000 Joodse Nederlanders vermoord. Lehnstaedt beschrijft de geschiedenis van het kamp, de organisatie (juister: improvisatie) der dingen en hoe het vernietigen van de Joodse burgers verliep.

Hij schrijft: “De Duitsers maakten liever geen vuile handen en beperkten zich tot bewakings- en moordactiviteiten. Alle andere werkzaamheden werden verricht door Joodse gevangenen…”. “Een selectie zoals die van bijvoorbeeld Auschwitz-Birkenau bekend is, vond in Sobibor niet plaats.”. Sobibor was geen werkkamp.

Het kleine aantal werklieden moesten dagelijks lang en hard werken. Als ze aan het einde van hun krachten raakten werden ze doodgeschoten. “De Joden in het kamp zagen zich aan grove uitbuiting en voortdurende mishandelingen blootgesteld.” Het betrof niet alleen mannen. “De Duitse daders hadden voorts een bordeel ingericht waar vier jonge vrouwen tot prostitutie werden gedwongen.”

Vrijwel alle burgers die in de treinen aankwamen kregen er in korte tijd meteen de ‘doodstraf’. Tijdens het bestaan van Sobibor werd het kamp verschillende keren ‘verbeterd’, zodat uiteindelijk:“…binnen 20 minuten…2000 mensen met koolmonoxide konden worden vergast.”

Het kamp was volledig ingericht om te bedriegen. De gedeporteerden die er aankwamen zagen leuke plattelands huisjes bij het station en kregen te horen dat ze eerst gewassen en geknipt zouden worden om daarna naar hun verblijven te gaan. Uit getuigenverslagen blijkt echter dat velen gedeporteerden na aankomst van de treinen door hadden dat er iets heel erg niet pluis was op deze plek.

Vrij snel nadat in Polen de oorlog voorbij was begon het onderzoek te doen naar de daders. Maar Duitsland werkte dat tot op 2018 tegen. Pas daarna erkende Duitsland de misdaden. Sobibor kreeg ook heel lang geen aandacht als gedenkplaats. Pas lang na het einde van de communistische periode (21ste eeuw) begon grondig (archeologisch) onderzoek naar Sobibor en werd een meer monumentalere gedenkplaats en een professioneel museum ingericht.

Evaluatie
Dit boek is een korte inleiding over Sobibor. Een kamp dat voor Joodse Nederlanders een hoofdplaats inneemt in de Holocaust, want ongeveer een derde van hun werd er vergast of later gedood. Toch wisten enkelen, hoe onvoorstelbaar ook, na een opstand levend uit het kamp te overleven.

Dit boek wordt aangeraden.


Lehnstaedt, S., Vernietigingskamp Sobibor. Moord, overleven en herdenken. 2021, Uitgeverij Verbum en Stephan Lehnstaedt, Almere, 32 pagina’s, gratis e-book, ISBN 9789493028418.