Messiaanse Beweging – een tussentijdse evaluatie – deel 2 (einde)

De Messiaanse Beweging bestaat nu al langere tijd. Maar wat geloven zij die daartoe behoren eigenlijk? Waarin onderscheidt hun manier van geloven zich van andere gelovigen? Is er eenheid binnen de Messiaans Beweging of zijn er verschillende zich onderscheidende stromingen? Een tussentijdse evaluatie.

In het vorige deel kwam naar voren dat de Messiaanse Beweging (MB):
• Voortkomt vanuit de Evangelische Beweging
• Niet te rijmen valt met traditionele Jodendom (Judaïsme) & traditionele christenheid
• Niet wordt geapprecieerd door die wereldgodsdiensten
• Fundamentele verschilpunten heeft qua geloofsovertuigingen in vergelijk met traditioneel christelijke
• Zich behoort te richten op de Bijbelse godsdienst

Jodendom?
Staat de MB dichter bij Jodendom dan christenheid? Dat ligt eraan hoe die worden gedefinieerd. Het Jodendom is tegenwoordig meer een geheel van cultuurvormen, dan de godsdienst waaruit het is voortgekomen[1]. Daardoor komt de oorspronkelijk exclusiviteit (d.i. alleen toegankelijk voor Joden(genoten)) te vervallen. Dat schept ruimte voor de MB, dat immers bijna geheel uit niet-Joden bestaat of mensen die onwetenschappelijk of anderszins niet op basis van rationele feiten beweren ‘Joods’ te zijn[2].

Als Jodendom alleen in termen van godsdienst wordt gedefinieerd, dan valt de MB echter maar gedeeltelijk daarbinnen. De MB stemt wel overeen, maar beperkt zich strikt alleen tot de Bijbel, terwijl Judaïsme zich juist karakteriseert in het heel brede pallet van religieuze invalshoeken[3].

‘Jodendom’ was overigens altijd al een onjuiste benaming voor de Bijbelse godsdienst[4]. Ondanks dat de benaming voorkomt in het B”Ch (Beriet Chadasjah (Nieuwe Testament); Gal 1:13-14; tooi Ioudaiismooi). De benaming ‘Jood’ is immers pas sinds de ballingschap naar Mesopotamië (7e eeuw BCE) gebruikelijk geworden, terwijl de Bijbelse godsdienst al veel eerder bestond.

Nadeel van het suggereren van een verband tussen Jodendom en de MB is dat buitenstaanders dan in verwarring komen en verkeerde conclusies trekken. De verwarring ontstaat vooral door de oneigenlijke claim van het Judaïsme (d.i. het traditionele/rabbinale Jodendom) als zou het de rechtmatige vertegenwoordiger zijn van het Bijbelse Jodendom.

De MB zou toetreding tot het volk Isra‘El niet als opdracht moeten hebben[5]. Het zou niet etniciteit maar godsdienst als criterium horen te hebben. Het is juister om de benaming ‘Isra‘Elitisch’ voor de MB te gebruiken[6]. Dat verwijst naar de godsdienst zoals die beschreven is in de Tenach, waarvan de kern wordt bepaald door dat wat de Isra‘Eliem ontvingen in de Sinaj woestijn[7].

Torahnavolging
De Bijbelse Torah is in de MB het uitgangspunt voor de navolging. Messiaans Judaïsme (in Nederland heel verwarrend en onjuist ‘Messiaans Jodendom’ genoemd[8]) aanvaard om praktische redenen[9] wel de buiten-Bijbelse, door de rabbijnen achteraf aan Mosjéh toegeschreven Mondelinge Torah (MT) als dominerend onderdeel van Torahnavolging. Echter, de MT dient een specifiek doel: het vasthouden van Isra‘El aan de Joodse religie in de verstrooiing (zonder Tempel). Maar dat de Bijbelse Torah verdere ontwikkeling ondergaat is echter een gegeven[10]. Het kan niet blijven bij de Bijbel alleen[11]. De MB zou niet Biblicistisch moeten zijn.

De juiste benaming?
Op basis van het voorgaande blijkt dat de bijvoeglijke bepaling ‘Messiaans’ omstreden is. Bijvoorbeeld als het gaat om het zich onderscheiden van het christocentrisme van de christenheid. Messiaans kan immers opgevat worden als ‘Christos-gericht’. Maar het is ook omstreden omdat de MB pretendeert Theocentrisch te zijn, wat logischerwijs afdoet aan Messias-gerichtheid[12].

Een andere insteek van ‘Messiaans’ kan zijn, dat het betekent gericht te zijn op de (Wederkomst) van de Messias en dan zou het een eindtijdgerichtheid (Adventisme) uitdrukken. Maar dat zou niet zo moeten zijn[13]. Behoudens de gezonde verwachting van Zijn spoedig komst.

Dan is er ook de insteek dat ‘Messiaans’ wijst op de levenswijze in verband met de Messiaanse koninkrijk. Dan zou de MB zich erop richten op een godsdienstig leven alsof dit koninkrijk al gerealiseerd is. Maar ook dat zou niet zo moeten zijn.

Waar het in feite om gaat is dat ‘Messiaans’ erop wijst dat zij die tot de MB behoren zich zien als talmiediem (Isra‘Eltische leerlingen) van de Here Jezus. Hij is hun Heer (Godsdienstig Hoofd van hun Tempdienst) en Meester (Opperleraar van hun godsdienst). Zij zien Hem als dé beloofde en (komende) Messias[14].

Gezien de hoofdrol die gegeven wordt aan het Nieuwe Verbond en diens Torah ligt het voor de hand om de Beweging echter als Nieuwe VerbondsBeweging op te vatten. Maar de vraag is dan echter of dat zich voldoende onderscheidt. Die benaming kan namelijk evengoed door de (traditionele) christenheid geclaimd worden.

Het is dus logischer en juister de MB in plaats van ‘Messiaans’ eerder ‘Isra‘Elitisch’[15] te noemen. Maar dat geeft weer het probleem van schijnbare overlap met het Judaïsme. Maar dat de MB dichter bij Jodendom dan christenheid staat ligt voor de hand. Wat echter in de meerderheid van de huidige MB gebeurt – het als stroming binnen het Judaïsme te beschouwen – is echter niet representatief voor alle Messiaanse gelovigen.

Soorten
Op dit moment (2026) bestaan er drie belangrijke soorten van geloven binnen de MB:
1. Hoofdstroom (Jodengenootschap)
Deze bevindt zich eigenlijk binnen de Evangelische Beweging. De aanhangers zijn hoofdzakelijk niet-Joodse christenen die zich in algemene zin verdergaand oriënteren op het Judaïsme. Ze houden soms Sjabbat en enkele Joodse bepalingen en gebruiken, zoals het vieren van Joodse feesten of gematigd koosjer leven en ze zijn ingehaakt met het zionisme.

2. Kleinere hoofdstroom (Judaïsten/proselitisme)
Deze profileert zich als een nieuwe (oude) tak van het Judaïsme; Messiaans Judaïsme. Ook hiervan zijn de meeste aanhangers niet-Joods. Ze volgen grotendeels het Judaïsme (rabbinaal Jodendom), maar voegen er zaken uit het Nieuwe Verbond aan toe. Als ze aansluiting vinden of contact leggen met het Judaïsme, dan kan dat alleen met progressieve vormen van Judaïsme.

3. Kleine richting gericht op de Bijbelse godsdienst
Deze richt zich op het naleven van de Bijbelse godsdienst[16] en neemt afstand van de traditionele (lees: menselijke interpretaties) ervan. Ook hiervan zijn de meeste aanhangers niet-Joods.

Deze soort van geloven wordt door buitenstaanders waarschijnlijk opgevat als een vorm van Jodendom (geen christenheid[17]) beperkt tot de Bijbel. Deze gelovigen zien zichzelf als toegetreden tot het Nieuwe Verbond. Het Verbond waar de christenheid zich tot op vandaag als enige vertegenwoordiger van ziet. Dit Nieuwe Verbond maakt dat Messiaanse gelovigen niet kunnen behoren tot het Judaïsme, wat immers een traditioneel bepaalde wereldreligie is gebonden aan het Mozaïsche Verbond[18] dat van Godswege vervangen is door het Nieuwe Verbond.

Deze soort van geloven werpt zich dus op als struikelsteen voor christenheid en Judaïsme. Vandaar dat deze tot op heden wordt genegeerd. Maar de vraag is of het naleven van de Bijbelse godsdienst kan worden genegeerd en of God dit toestaat.

De juiste benaming voor deze richting van de MB kan ‘Natsriem’ zijn (van de Hebreeuwse stam natsar – in acht nemen (van de Bijbelse godsdienst)). De volgelingen van de Here Jezus werden van aanvang aan in de Oosterse (niet-Grieks/Romeinse) wereld Natsriem genoemd (o.a. Luk 24:19) tot op vandaag.

Wat zich aftekent is typisch. We zien de groep die geïnteresseerd op zoek gaat naar de oorsprongen. Een groot deel vindt het overnemen van enige zaken daaruit interessant, maar daar blijft het bij. Een deel daarvan volhardt echter, maar kiest voor de veilige route, de gebaande weg naar de hedendaagse invulling. Er is ook een kleine groep die zo onder de indruk komt van de herontdekking van de oorsprongen, dat het kiest voor consequenties ervan; de grondige revisie.

Het mag duidelijk zijn dat van de hierboven beschreven soorten van elkaar vervreemd zullen raken en een toenemend gemis aan gemeenschappelijke grond hebben. Dat betekent dat de MB dreigt uiteen te vallen.

Evaluatie van het bijvoeglijke naamwoord ‘Messiaans’
De vraag is of ‘Messiaans geloven’, ‘Messiaans Jodendom’ of ‘Messiaanse Beweging’ nog wel past bij de huidige stand van zaken zoals hierboven beschreven. ‘Messiaans geloven’ past wel bij de hoofdstroom, want die is christocentrisch. Net zoals het grootste deel van de christenheid.

‘Messiaans Jodendom’ past bij de kleinere hoofdstroom, hoewel deze het concept ‘Jodendom’ wel versmald tot Judaïsme, wat slechts de dominante vorm van traditioneel rabbinaal Jodendom vertegenwoordigd.

De 3de soort is eigenlijk, zoals beschreven, niet zozeer Messias-centrisch en verwerpt Judaïsme als té buiten-Bijbels. Deze soort van de MB is gericht op de Bijbelse godsdienst om zo de Ene God te eren en te dienen. Door het echter als een representant op te vatten van wat MB wordt genoemd wordt duidelijk dat het zich afzet tegen traditionele wereldgodsdiensten en inhoudelijk anders is.

De benaming ‘Messiaanse Beweging’ is dus van toepassing op de drie beschreven soorten. Als ‘Beweging’ opgevat wordt als diversiteit in expressie van een bepaald vorm van geloven.
Kortom, het gebruik van benamingen is niet zo eenvoudig en feitelijk ook irrelevant. Maar mensen willen nu eenmaal zaken benoemen en daarmee indelen (Gen 2:19).

+++
[1] Het tegenwoordige Jodendom heeft nog weinig meer te maken met het Bijbelse Jodendom.
[2] Bijvoorbeeld op basis van een mysterieus vermoeden of een vermeende ingeving van de Heilige Geest die niet geverifieerd kan worden. Kortom, mensen die dus nooit zouden worden toegelaten tot het Israëlische staatsburgerschap door het Joods Agentschap.
[3] Meestal betreft het liberale of anderszins esoterische vormen van tot het Jodendom denken te behoren.
[4] Vergelijk de Griekse benaming ‘christianos’ die ook de lading niet goed dekt (Hnd 11:26). Het is waarschijnlijk een poging om de volgelingen van de Messias een Griekse benaming te geven.
[5] Enkele sektarische groeperingen binnen de MB leren dit echter wel.
[6] Dan komt ook het contrast met christenheid naar voren.
[7] Ook al vat de christenheid (en daarmee ook veel buitenstaanders) Isra‘Elitisch op als de godsdienst uitsluitend van de Isra‘Eliem die ook weer onjuist opgevat worden als slechts bestaande uit ‘Joden’.
[8] Een uiterst onrechtmatige en inperkende claim, want het staat uitsluitend voor een bepaalde soort van Messiaans geloven sterk geënt op rabbinaal Jodendom. Overigens, worden de Messiaanse rabbijnen niet erkend binnen het reguliere Judaïsme.
[9] Om zo aansluiting te vinden bij het rabbinale Judaïsme en zich voor legaliseren als nieuwe stroming erbinnen aan te bieden.
[10] Parallel en ten dienste van de ontwikkeling en geschiedenis van de mensheid.
[11] Daarvan zijn ook overduidelijke aanzetten te lezen in de Bijbel zelf. Zo is er veel meer Torah gegeven aan de gelovigen in de Tenach en B”CH periode generaties, dan aan Mosjéh. Maar de eerste, oorspronkelijke Torah openbaringen wegen zwaarder.
[12] Er vanuit gaande dat de Messias ≠ God is. Voor veel Messiaanse gelovigen, vooral zij die nog vasthouden aan het traditioneel christelijke spoor, geldt nog de Messias = God.
[13] De MB richt op het godsdienstige leven vorm geven in het hier en nu.
[14] Daardoor wordt een aanhaken met orthodox Judaïsme feitelijk onmogelijk, want die religie verwerpt Hem als de Messias.
[15] Niet in nationale zin, maar als navolgend de Torah die grotendeels is geopenbaard aan Isra‘El.
[16] De vraag is wat Bijbelse godsdienst is, want dat vraagt immers inkadering om sektarisme en ontsporing te voorkomen.
[17] De officiële christenheid heeft zich sinds de 4de eeuw losgemaakt van het Jodendom en het verketterd. Dat is tot op vandaag niet gecorrigeerd. Zelfs niet geëxcuseerd. Maar ook inhoudelijk betwijfelt deze soort van geloven de fundamentele geloofsovertuigingen van de christenheid, zoals dat de Drie-eenheid van God een Bijbelse basis zou hebben en dat de Torah zou zijn afgeschaft.
[18] Wat in de volksmond het Oude Verbond wordt genoemd, maar niet Oud kan zijn omdat het Judaïsme het naleeft en God Joodse niet-wederomgeboren gelovigen er aan houdt.