Omgang orthodox Judaïsme met buitenwereld

De huidige wereld lijkt gedomineerd door wetenschap en daarin zou magie geen betekenis meer hebben. Volgens wijlen Leo Mock is dat een vergissing. Hij betoogt dat in de Bijbel, maar meer nog in het Judaïsme, het een belangrijke functie heeft. Daarover gaat zijn boek ‘Een onttoverde wereld?’. Wat stelt hij vast?

Boekanalyse
Rabbijn Leo Mock (1968-2023) studeerde Oude Geschiedenis en Talmoed aan diverse jesjievot. Hij was docent Jodendom (Universiteit van Tilburg), bestuurslid van ParDes, het Nederlands Israëlitische seminarium, betrokken bij het OJEC, uitgever en werkzaam bij Beth Shalom. Hij schreef veel.

Dit is een bundel van zijn in het Nederlands vertaalde Engelstalige artikelen die gaan over de verhouding van het (orthodoxe) Judaïsme/Joodse wereld tot de moderne wereld en de spirituele wereld. Ze zijn als volgt ingedeeld: die de leemte in wetenschappelijke artikelen van Joodse studies willen opvullen en die zijn academische werk weergeven.

Na een voorwoord en een inleiding volgen 11 artikelen voorzien van enkele zwart/wit afbeeldingen. De langste gaan over de analyse van de Joodse magie in de videogame ‘Wolfenstein’ en over de houding van orthodoxe Joden ten aanzien van afgoderij. Voetnoten geven veelal broninformatie, maar soms ook achtergrondinformatie. Aan het einde van elk hoofdstuk is een lijst met literatuur opgenomen.

Volgens Mock wordt magie gezien als stiefkindje binnen religiestudies, want het zou areligieus zijn, kinderlijk en irrationele fantasie. Mock definieert magie echter juist als een geritualiseerde techniek die (positieve) invloed kan hebben op de chaotische werkelijkheid. De nachtzijde van ons bestaan.

Volgens hem is magie niet achterhaald door wetenschap, maar mag het alleen op geautoriseerde wijze gebeuren. Oorspronkelijk zouden alleen profeten en kohaniem (Isra‘Elitische priesters) het toepassen. Tegenwoordig zijn rabbijnen de ‘koosjere’ magiërs. Maar de eerste generatie rabbijnen zouden nauwelijks in staat zijn geweest vast te stellen wat in de Tenach (Oude Testament) betrekking had op magie en wat niet.

De Here Jezus zou ook magische handelingen hebben gedaan en magie komt ook voor in de Talmoed. Dat laatste is van belang, omdat vaak werd aangenomen dat halachah (rabbinale bepalingen) een rationeel stelsel zou zijn. Maar volgens Mock overweegt halachah juist het contact tussen de spirituele en fysieke wereld en stelt het dat rituelen dit contact bepalen. Hij bespreekt als voorbeeld het gebruik van amuletten.

In het Judaïsme worden christenen en vooral Messiaanse gelovigen nogal erg negatief beoordeeld. Zij worden gezien als aanhangers van een afgodische religie. Vooral door polytheïsme van Drie-enigheidstheorieën.

Evaluatie
In dit boek wordt gewezen op een minder bekende kant van het Judaïsme; de centraliteit van magie. Zelfs de veronderstelde rationele kijk van Maimonides op het Jodendom wordt tegenwoordig in twijfel getrokken, want ook hij blijkt magie te hebben aanvaard als wezenlijk onderdeel ervan.

Merkwaardig genoeg heeft dit boek geen enkel zoekregister. In dit boek komen soms teksten voor in het Engels en het Ivriet die niet altijd vertaald zijn.
Dit boek wordt aangeraden voor geïnteresseerden.


Mock, L., Een onttoverde wereld? Over magie in het Jodendom. 2024, Amphora Books, Amsterdam, 179 pagina’s, € 22,-, ISBN: 9789064462078.