Realistisch oorlogsverslag Kiev

Vlakbij Kiev, de Oekraïense hoofdstad, was tijdens de Tweede Wereldoorlog de natuurlijke ravijn genaamd Babi Jar de plaats van allerlei gruwelijkheden. Waaronder het vermoorden van tienduizenden Oekraïense Joden. Anatoli Koeznetsov is een oor- en ooggetuige daarvan en van de bezettingstijd. Hij schreef daarover een dagboek. Wat komt erin naar voren?

Boekanalyse
Koeznetsov is Russisch-Oekraïens schrijver en noemt dit boek “een document in de vorm van een roman.” en “een helder, overtuigend en eerlijk kinderverslag”. Koetznetsov was 12 jaar toen de Duitsers Kiev binnenvielen en zijn dagboek begint.

Na een voorwoord volgt een woord van de auteur aan de lezer en een inleiding. Daarna volgt het redelijk chronologische verslag van ware gebeurtenissen in 54 ongenummerde hoofdstukken verdeeld in drie delen.

Het uitmoorden van waarschijnlijk 33.771 Oekraïense Joden (inclusief kinderen, baby’s, bejaarden en zieken) door de Duitsers in 1941 met kogels duurde twee dagen en was in de wijde omtrek te horen. Ze werden geholpen door Oekraïense landwachten (collaborateurs). Na de Joden volgden andere ‘Untermenschen’, zoals Russen, Oekraïners en zigeuners. Het zou een van de grootste massaslachtingen van de Sjo’ah op één plek worden. Daarna werd het gevreesde gevangenkamp Syrets van de SS er gebouwd.

Het boek van Koeznetsov verscheen voor het eerst in 1966 in een door de Sovjets sterk gecensureerde vorm. Hij herkende zijn eigen boek niet meer terug. De draad was volkomen verloren gegaan. Kort daarna werd zijn gecensureerde boek zelfs verboden. De vet afgedrukte teksten in dit boek tonen wat de Sovjets niet welgevallig was.

Later heeft hij nog tekst toegevoegd (tekst tussen […]), want hij werkte in het geheim verder aan zijn boek en bewaarde het manuscript in potten in een bos. Zijn huis werd herhaaldelijk overhoop gehaald en zijn kantoor werd in brand gestoken. In 1969 wist hij naar het Westen te vluchten met de tekst van zijn boek op microfilm. Daarna bracht hij zijn ongecensureerde versie uit in het Engels.

Evaluatie
Dit is verzameling van verslagen van dagelijkse gebeurtenissen van een puber in Kiev tijdens de oorlogsjaren geschreven op een typisch socialistisch-realistische, Slavische wijze. Soms zijn de verhalen wat saai en niet altijd helemaal goed te volgen.

Opmerkelijk is dat Koeznetsov, die zowel de Duitse als Russische bezetting in Kiev meemaakte, beide (Sovjets en Nazi’s) vergelijkt als van hetzelfde laken en pak. Toch beoordeelt hij Sovjets achteraf als nog barbaarser. Het is dan ook niet vreemd dat de Duitsers aanvankelijk voor de Oekraïense bevolking als bevrijders van de Sovjets werden gezien. Totdat ze ontdekten dat ze van de ene dictatuur in de andere terechtkwamen.

De Sovjets deden, net als de Nazi’s voor hen, er alles aan om de herinnering aan Babi Jar uit te wissen. Ook uit hun censuur van de tekst van dit boek blijkt dat. Soms hele hoofdstukken.

Dit boek wordt aangeraden voor de geïnteresseerden. Waarschuwing: in dit boek komen enkele beschrijvingen voor van gruwelijkheden.


Koeznetsov, A., Babi Jar met een voorwoord van A. Grunberg. 2024, De Bezige Bij, Amsterdam, 440 pagina’s, € 29,99, ISBN: 9789403120027.