Veelzijdige maar te positieve beschrijving islam

De wereld wordt steeds nadrukkelijker geconfronteerd met islam. In België en Nederland zijn steeds meer Mohammedanen. Het boek ‘Inleiding tot de islam’ onder redactie van Joas Wagemakers geeft een overzicht van deze wereldreligie. Hoe is dat gedaan?

Boekanalyse
Wagemakers is universitair-hoofddocent Islam en Arabisch. Hij vindt het niveau en de betrouwbaarheid van boeken over islam niet goed. Samen met 36 andere deskundigen heeft hij daarom een niet-wetenschappelijke bundel samengesteld dat een breed overzicht ervan geeft.

Na een voorwoord en inleiding wordt islam in 25 hoofdstukken, ingedeeld in zes thematische delen, beschreven. De langste hoofdstukken gaan over verspreiding van islam (H2) en islam & de staat (H12). Elk hoofdstuk wordt afgesloten met aanbevolen literatuur en eindnoten met hoofdzakelijk broninformatie. Bij de tekst staan soms zwart-wit foto’s. Afgesloten wordt met korte auteursprofielen en een zoekregister.

Ontstaan, verspreiding, tekstuele bronnen en geloofsinhoud komen aan bod en relaties met andersdenkenden. Verder, islamitische kunst- en cultuurvormen en hoe islam ontwikkeld in België en Nederland.

Verspreiding van islam na Mohammeds dood confronteerde moslims met schokkende en verwarrende zaken, zoals de moord op de derde kalief (opvolger van Mohammed) en de vele fitna’s (onderlinge moslimoorlogen). Maar ook omdat in het verspreidingsgebied allerlei islamvarianten ontstonden. Er ontstonden andere islamtakken, zoals sjiisme met verdere vertakkingen, en andere invullingswijzen, zoals het breed aangehangen pantheïstische en esoterische soefisme.

Onomwonden wordt gesteld dat “…burgers moeten accepteren dat islam zich…gevestigd heeft en recht heeft zich in alle vrijheid te uiten.” Toch zouden moslims toenemend gediscrimineerd worden.

Evaluatie
Dit is een makkelijk toegankelijke islambeschrijving, maar bepaalde feiten blijven onderbelicht. “…de overgrote meerderheid van de moslims…” zou de terroristische islam verwerpen. Er wordt benadrukt wat niet-islamieten moslims zouden hebben aangedaan, maar niet andersom.

De volgende kernpunten missen de vereiste diepgang: jihad (religieuze strijd tegen de ongelovigen/het ongeloof), (bloed)wraak, de overtuiging dat islam aan alles superieur is en dat Jodendom en christenheid vervalsingen zijn van de ware godsdienst.

Belangrijk is de stelling dat, in tegenstelling tot islamitische traditie, de Qor’an in dialoog met diverse sektarische monotheïstische groeperingen, vooral van Jodendom (dat grote invloed in het toenmalige Arabië had) en christenheid, ontstond. Echter, dat Arabië toen monotheïstisch zou zijn geweest is minder aannemelijk. Mohammed voerde juist strijd tegen polytheïsten, vooral in Mekka, het centrale heiligdom van Arabië.

Opvallend is de voortdurende kruisbestuiving tussen islam en christenheid in de loop der eeuwen. Christologische ontwikkelingen lijken op de voet gevolgd te zijn, waarbij wat aan de Here Jezus werd toegeschreven steeds door overstijgende beweringen over Mohammed is beweerd. Verschil is wel dat islam een achterstand van zo’n 650 jaar heeft. Vanaf de 18de eeuw nam doorgeschoten Mohammed-ophemeling af.

Gesteld wordt dat christenheid zich superieur acht, maar dat “…veel christelijke Europeanen…” heimelijk opkijken tegen de islamitische wereld. Maar dit geldt ook voor islam en moslims.

Helaas komen er, nogal elitair, onvertaalde buitenlandstalige citaten voor. Dit boek wordt aanbevolen.


Wagemakers, J. (red.), Inleiding tot de islam. Een levende traditie. 2025, Amsterdam University Press B.V., Amsterdam, 432 pagina’s, € 34,99, ISBN: 9789048558414.